Để tăng cường sự ̣ kiểm soát của Nhà nước trong việc sử dụng NSNN và công quỹ quốc gia, bảo đảm tính trung thực, chính xác, hợp pháp và hợp lệ của việc sử dụng nguồn lực tài chính công; ngăn ngừa đối với sự xâm hại tài sản Nhà nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền có hiệu lực trong việc quản lý kinh tế - xã hội, đòi hỏi phải thành lập một cơ quan độc lập với cơ quan trực tiếp quản lý ngân sách và tài sản Nhà nước nhằm kiểm tra tính tuân thủ của việc sử dụng tiền của của Nhà nước và nhân dân theo những quy định của pháp luật hiện hành; đảm bảo sự minh bạch về tài chính và hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính này. Chính vì vậy, ngày 11/7/1994, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 70/CP về việc thành lập cơ quan KTNN và Quyết định số 61/TTg ngày 24/01/1995 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Điều lệ Tổ chức và hoạt động của Kiểm toán Nhà nước để "giúp Thủ tướng Chính phủ thực hiện chức năng kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của các tài liệu và số liệu kế toán, báo cáo quyết toán của cơ quan Nhà nước, các đơn vị kinh tế Nhà nước, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội có sử̉ dụng kinh phí do NSNN cấp" đánh giá sự tuân thủ pháp luật và hiệu quả hoạt động của các đơn vị được kiểm toán. Với tinh thần đó, hàng năm các số liệu, báo cáo quyết toán ngân sách của các địa phương trước khi trình ra Hội đồng nhân dân; Tổng quyết toán NSNN trước khi trình ra Quốc hội; báo cáo quyết toán của các cơ quan, đơn vị thụ hưởng ngân sách, các chương trình, dự̣ án, công trình đầu tư -xây dựng cơ bản của Nhà nước, các DNNN cần phải được KTNN tiến hành kiểm toán và xác nhận.

Có thể khẳng định rằng, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 70/CP ngày 11/7/1994, Quyết định số 61/TTg ngày 24/01/1995 (nay là Nghị định số 93/2003/NĐ-CP ngày 13/8/2003 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của KTNN); những điều khoản quy định trong Luật NSNN và một số văn bản quy phạm pháp luật khác đã tạo lập hành lang pháp lý cho hoạt động của KTNN. Sự hình thành và phát triển KTNN hoàn toàn phù hợp với tiến trình cải cách hành chính quốc gia và thông lệ quốc tế. Nó là một tất yếu khách quan, là sản phẩm trí tuệ của quá trình đổi mới; đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn, nhằm tăng cường sự kiểm soát của Nhà nước trong việc quản lý, sử dụng NSNN và tài sản quốc gia

Hiện nay, các khu vực trên thế giới đều hình thành Tổ chức các Cơ quan Kiểm toán tối cao và đều ra nhập Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán tối cao (International Organization of Supreme Audit Institutions - INTOSAI) với 178 thành viên.

Năm 1996, KTNN Việt Nam là thành viên chính thức của Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán tối cao - INTOSAI).

Năm 1997, KTNN Việt Nam là thành viên chính thức của Tổ chức các Cơ quan Kiểm toán tối cao châu á (Asian Organization of Supreme Audit Institutions - ASOSAI).

Với tư cách là cơ quan kiểm tra tài chính công tối cao, KTNN phải thực hiện 4 nhiệm vụ quan trọng:

Một là, KTNN phải báo cáo và tư vấn cho Quốc hội về những vấn đề có liên quan trong quá trình ra các quyết định của Quốc hội, không những ở chừng mực Quốc hội là cơ quan giám sát cơ quan hành pháp, mà cả trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình với tư cách là cơ quan ban hành Luật NSNN và các đạo luật chuyên môn có hiệu lực tài chính.

Hai là, KTNN phải báo cáo, tư vấn và giải toả trách nhiệm cho Chính phủ, cụ thể là cho các cấp quản lý hành chính Nhà nước, các Bộ, ban, ngành trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình, cũng như về tác động tài chính của những biện pháp đề ra.

Ba là, KTNN thực hiện chức năng phòng ngừa và răn đe những biểu hiện tham nhũng, lãng phhí và những hành vi lạm dụng nguồn lực tài chính của Nhà nước

Bốn là, KTNN cần thông báo công khai trước công luận về việc sử dụng các nguồn lực tài chính của Nhà nước.

Sự hình thành và phát triển KTNN ở Việt Nam là không có tiền lệ trong cơ cấu tổ chức Nhà nước, không có tổ chức tiền thân nhưng phù hợp với thông lệ quốc tế và tiến trình cải cách nền hành chính quốc gia. 10 năm qua, với phương châm: "Vừa xây dựng tổ chức bộ máy, vừa phát triển lực lượng kiểm toán viên, vừa đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, vừa triển khai kế hoạch kiểm toán hàng năm được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt", KTNN đã chủ động vươn lên và khẳng định sự cần thiết hình thành và phát triển KTNN ở Việt Nam; đáp ứng yêu cầu không thể thiếu được của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Thông qua hoạt động thực tiễn, KTNN đã xứng đáng là công cụ bảo vệ sự minh bạch của nền tài chính quốc gia, góp phần quan trọng vào quá trình quản lý, điều hành và sử dụng NSNN; đặc biệt là vai trò phòng ngừa và răn đe những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng trong đời sống kinh tế-xã hội.

Theo đề nghị của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Pháp lệnh KTNN đã được nâng thành Luật KTNN và được đưa vào Chương trình xây dựng các dự án luật, pháp lệnh của Quốc hội khoá XI. Điều đó không chỉ là sự quan tâm của Đảng, Quốc hội và Chính phủ mà còn là sự thừa nhận vai trò, vị trí của KTNN trong cơ cấu tổ chức của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam./.