Đặng Hải
Để thi hành Luật kiểm toán nhà nước và tăng cường kỷ luật kiểm toán, đề cao trách nhiệm của Đoàn kiểm toán và các thành viên của Đoàn kiểm toán, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước, ngày 11/7/2006 Tổng Kiểm toán Nhà nước đã ban hành Quyết định số 556/QĐ-KTNN ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước. Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước gồm 5 chương 39 điều quy định về tổ chức và hoạt động, mối quan hệ công tác, lề lối làm việc, khen thưởng, kỷ luật đối với Đoàn kiểm toán và các thành viên trong Đoàn kiểm toán. Việc xây dựng Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước quán triệt và thực hiện các nguyên tắc sau đây:
- Tuân thủ nguyên tắc hoạt động kiểm toán quy định của Luật KTNN tại Điều 7, chuẩn mực kiểm toán nhà nước tại Điều 8, các quy định về tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán quy định tại Mục 4, Chương IV và những quy định có liên quan khác của Luật Kiểm toán nhà nước.
- Đoàn kiểm toán hoạt động theo chế độ thủ trưởng và nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, trung thực, khách quan. Khi tiến hành kiểm toán, Đoàn kiểm toán và các thành viên của Đoàn kiểm toán phải tuân thủ Luật kiểm toán nhà nước và các văn bản pháp luật có liên quan, hệ thống chuẩn mực, quy trình và các phương pháp chuyên môn nghiệp vụ kiểm toán, các quy định của Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả kiểm toán đã thực hiện.
- Kế thừa Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước ban hành kèm theo Quyết định số 02/2000/QĐ-KTNN ngày 12/4/2000 của Tổng Kiểm toán Nhà nước; đồng thời làm rõ hơn, cụ thể hơn những quy định có liên quan của Luật kiểm toán nhà nước, bảo đảm sự phù hợp của Quy chế với thực tiễn hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước những năm qua.
- Quy chế Tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán phải phù hợp với mô hình tổ chức và thực tiễn hoạt động của KTNN.
Trên cơ sở quán triệt các nguyên tắc trên đây, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước có nhiều điểm mới so với Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán nhà nước ban hành kèm theo Quyết định số 02/2000/QĐ-KTNN ngày 12/4/2000 của Tổng Kiểm toán Nhà nước.
1. Về thành lập và tổ chức Đoàn kiểm toán
Việc thành lập và tổ chức Đoàn kiểm toán được quy định c ăn cứ vào các quy định của Luật kiểm toán nhà nước và bảo đảm sự phù hợp với tình hình thực tế hoạt động kiểm toán của KTNN. Theo quy định tại Điều 4, Điều 5 của Quy chế: Đoàn kiểm toán được thành lập để thực hiện nhiệm vụ kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước. Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định thành lập Đoàn kiểm toán.
theo đề nghị của Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành hoặc Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước khu vực. Đoàn kiểm toán tự giải thể sau khi hoàn thành nhiệm vụ kiểm toán, nhưng vẫn phải chịu trách nhiệm về những đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị trong báo cáo kiểm toán.
Đoàn kiểm toán gồm có Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, các Tổ trưởng, Kiểm toán viên, Kiểm toán viên dự bị và cộng tác viên kiểm toán. Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định danh sách các thành viên của Đoàn kiểm toán và chỉ định Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, Tổ trưởng Tổ kiểm toán theo đề nghị của Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành hoặc Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước khu vực.
Để thuận tiện cho việc quản lý cán bộ, khi tổ chức Đoàn kiểm toán, các Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành, Kiểm toán Nhà nước khu vực cần bố trí các Kiểm toán viên cùng một phòng chuyên môn trong một Tổ hoặc Đoàn kiểm toán.
Nếu do yêu cầu đặc biệt phải có sự bố trí khác thì các Kiểm toán viên tham gia Đoàn kiểm toán phải chịu sự quản lý của Đoàn kiểm toán trong thời gian thực hiện kiểm toán; khi kết thúc nhiệm vụ phải báo cáo bằng văn bản về tình hình và kết quả công tác của mình cho Trưởng phòng chuyên môn, có xác nhận của Trưởng đoàn kiểm toán về kết quả công tác và tinh thần thái độ làm việc của kiểm toán viên đó.
Trong mỗi Tổ kiểm toán không được bố trí số kiểm toán viên dự bị quá 1/3 tổng số thành viên trong tổ. Trường hợp đặc biệt do Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định.
2. Quy định rõ tiêu chuẩn Trưởng đoàn, Phó Trưởng đoàn, Tổ trưởng Tổ kiểm toán
Ngoài các yếu tố về tổ chức và con người, chất lượng hoạt động kiểm toán còn phụ thuộc vào cách thức tiến hành và điều hành hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước. Hoạt động kiểm toán là một trong những nội dung quan trọng của Luật Kiểm toán nhà nước, được tổ chức thực hiện bởi những cá nhân có chức danh chuyên môn. Theo quy định tại Điều 6 của Quy chế:
Trưởng đoàn, Phó Trưởng Đoàn kiểm toán phải có đủ các tiêu chuẩn của Kiểm toán viên nhà nước theo quy định tại Điều 29 của Luật kiểm toán nhà nước và các tiêu chuẩn sau đây:
- Có đủ trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo và kinh nghiệm công tác phù hợp với nhiệm vụ được giao;
- Đã có thời gian làm việc liên tục từ 9 năm trở lên theo chuyên ngành được đào tạo hoặc có thời gian làm kiểm toán viên ở Kiểm toán Nhà nước từ 7 năm trở lên;
- Là Kiểm toán viên chính hoặc giữ các chức danh từ Phó trưởng phòng và tương đương trở lên.
- Trường hợp đặc biệt do Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định.
Tổ trưởng Tổ kiểm toán phải có đủ các tiêu chuẩn của Kiểm toán viên nhà nước theo qui định tại Điều 29 Luật kiểm toán nhà nước và các tiêu chuẩn sau đây:
- Có đủ trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo và kinh nghiệm công tác phù hợp với nhiệm vụ được giao;
- Đã có thời gian làm việc liên tục từ 7 năm trở lên theo chuyên ngành được đào tạo hoặc có thời gian làm kiểm toán viên ở Kiểm toán Nhà nước từ 3 năm trở lên;
- Là Kiểm toán viên chính hoặc giữ các chức danh từ Phó trưởng phòng và tương đương trở lên.
- Trường hợp đặc biệt do Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định.
3. Về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các thành viên Đoàn kiểm toán
Đoàn kiểm toán là chủ thể trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm toán. Đoàn kiểm toán gồm có Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, các Tổ trưởng và các thành viên khác. Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định danh sách các thành viên của Đoàn kiểm toán và chỉ định Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, Tổ trưởng Tổ kiểm toán theo đề nghị của Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước chuyên ngành hoặc Kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước khu vực. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ kiểm toán, trách nhiệm chủ yếu thuộc về Đoàn kiểm toán mà cụ thể là trách nhiệm của Trưởng Đoàn kiểm toán, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, kiểm toán viên và các thành viên khác của Đoàn kiểm toán. Do vậy, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của từng thành viên Đoàn kiểm toán, để làm cơ sở cho việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ, giám sát hoạt động, xác định trách nhiệm và đánh giá chất lượng công tác của từng thành viên trong Đoàn kiểm toán.
Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các thành viên Đoàn kiểm toán được thiết kế theo hướng viện dẫn lại các quy định tương ứng của Luật Kiểm toán nhà nước, cụ thể là: Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Trưởng Đoàn kiểm toán theo quy định tại Điều 45 Luật Kiểm toán nhà nước; Phó trưởng Đoàn kiểm toán theo quy định tại Điều 46 Luật Kiểm toán nhà nước; Nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Tổ trưởng Tổ kiểm toán theo quy định tại Điều 47 Luật Kiểm toán nhà nước; Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Kiểm toán viên nhà nước theo quy định tại Điều 30 và Điều 48 Luật Kiểm toán nhà nước; Nhiệm vụ và trách nhiệm của cộng tác viên kiểm toán theo quy định tại Điều 32 Luật Kiểm toán nhà nước. Đồng thời làm rõ hơn và cụ thể hoá nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của kiểm toán viên dự bị. Theo quy định tại Điều 11 của Quy chế:
Kiểm toán viên dự bị có các nhiệm vụ sau đây:
- Thực hiện các nhiệm vụ quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, khoản 1 Điều 45 Luật Kiểm toán nhà nước;
- Tổng hợp kết quả kiểm toán, đưa ra các ý kiến nhận xét, đánh giá, kết luận và kiến nghị theo từng nội dung được phân công và báo cáo Tổ trưởng Tổ kiểm toán để xem xét, tổng hợp. Tổ trưởng Tổ kiểm toán hoặc Kiểm toán viên được phân công phụ trách chịu trách nhiệm về đánh giá, nhận xét, kết luận và kiến nghị của Kiểm toán viên dự bị;
Kiểm toán viên dự bị có các quyền hạn sau đây:
- Thực hiện các quyền hạn quy định tại các điểm e, g, h khoản 2 Điều 10 Quy chế này;
- Đề nghị Tổ trưởng Tổ kiểm toán yêu cầu đơn vị được kiểm toán và tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu có liên quan đến nội dung kiểm toán.
Kiểm toán viên dự bị có các trách nhiệm sau đây:
- Thực hiện các trách nhiệm quy định tại các điểm b, c, d, đ, e, g, h, i khoản 3, Điều 45 Luật Kiểm toán nhà nước;
- Thực hiện nhiệm vụ kiểm toán và chịu trách nhiệm trước Tổ trởng Tổ kiểm toán, Trưởng Đoàn kiểm toán về việc thực hiện nhiệm vụ kiểm toán được phân công; báo cáo Tổ trưởng Tổ kiểm toán các ý kiến đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị về những nội dung đã kiểm toán trên cơ sở thu thập đầy đủ và đánh giá các bằng chứng kiểm toán thích hợp;
- Chịu trách nhiệm trước Tổ trưởng Tổ kiểm toán về nhiệm vụ được giao.
- Giải trình các vấn đề có liên quan đến phần việc kiểm toán được phân công theo yêu cầu của Tổ trưởng, Trưởng Đoàn kiểm toán hoặc Kiểm toán trưởng, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền.
Để phù hợp tình hình thực tế hoạt động kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước, Quy chế cũng đã quy định: Phó trưởng Đoàn kiểm toán có thể kiêm nhiệm Tổ trưởng Tổ kiểm toán.
4. Trường hợp Kiểm toán viên nhà nước không được thực hiện kiểm toán
Để bảo đảm nguyên tắc độc lập, khách quan khi thực hiện kiểm toán, Kiểm toán viên nhà nước chỉ tuân theo pháp luật trong việc nhận xét, đánh giá, kết luận và kiến nghị về những nội dung đã kiểm toán, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán quy định rõ các trường hợp Kiểm toán viên nhà nước không được thực hiện kiểm toán, thay thế và tạm đình chỉ thành viên Đoàn kiểm toán. Theo quy định tại Điều 13 của Quy chế, ngoài những trường hợp Kiểm toán viên nhà nước không được thực hiện kiểm toán quy định tại Điều 31 Luật Kiểm toán nhà nước: Góp vốn, mua cổ phần hoặc có quan hệ khác về lợi ích kinh tế với đơn vị được kiểm toán; Đơn vị được kiểm toán mà mình đã làm lãnh đạo, kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán trong thời hạn ít nhất là năm năm kể từ khi chuyển công tác; Có quan hệ là bố đẻ, mẹ đẻ, bố nuôi, mẹ nuôi, bố chồng, mẹ chồng, bố vợ, mẹ vợ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột với người đứng đầu, kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán của đơn vị được kiểm toán. Quy chế còn quy định: Kiểm toán viên nhà nước đang trong thời gian xem xét xử lý kỷ luật hoặc bị thu hồi thẻ kiểm toán viên thì cũng không được thực hiện kiểm toán. Đồng thời, quy chế cũng quy định rõ hành vi ứng xử, trách nhiệm của kiểm toán viên khi gặp phải các trường hợp, các tình huống làm ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên: Khi có các trường hợp quy định tại Điều 31 Luật Kiểm toán nhà nước thì kiểm toán viên phải có trách nhiệm khai báo với Kiểm toán trưởng trước khi trình Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định thành lập Đoàn kiểm toán. Trong quá trình thực hiện kiểm toán nếu phát hiện các tình huống làm ảnh hưởng đến tính độc lập của mình thì kiểm toán viên phải khai báo ngay với Trưởng Đoàn kiểm toán để báo cáo Kiểm toán trưởng trình Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định thay thế thành viên Đoàn kiểm toán đó theo quy định.
5. Thay thế và tạm đình chỉ thành viên Đoàn kiểm toán
Cùng với những quy định về các trường hợp Kiểm toán viên nhà nước không được thực hiện kiểm toán, Quy chế tổ chức và hoạt động của Đoàn kiểm toán cũng quy định rõ các trường hợp Kiểm toán viên nhà nước bị thay thế hoặc bị tạm đình chỉ và thủ tục đề nghị thay thế, tạm đình chỉ thành viên Đoàn kiểm toán. Theo quy định tại Điều 14 của Quy chế, Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, thành viên đoàn kiểm toán bị thay thế trong các trường hợp sau:
- Có các trường hợp được quy định tại Điều 31 Luật Kiểm toán nhà nước và các tình huống khác làm ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên.
- Do đơn vị được kiểm toán đề nghị thay thế khi có bằng chứng cho thấy thành viên Đoàn kiểm toán đó không vô tư trong khi làm nhiệm vụ theo quy định tại khoản 2 Điều 64 Luật Kiểm toán nhà nước. Trong trường hợp này, người có thẩm quyền phải kiểm tra, xác minh làm rõ.
Ngoài các trường hợpN, tình huống quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này, Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, thành viên đoàn kiểm toán còn bị thay thế trong các trường hợp sau đây:
- Trưởng đoàn, Phó trưởng Đoàn kiểm toán nghỉ làm việc liên tục từ 10 ngày trở lên;
- Tổ trưởng, Kiểm toán viên, Kiểm toán viên dự bị, các thành viên khác của Đoàn kiểm toán nghỉ làm việc liên tục từ 05 ngày trở lên.
Thủ tục đề nghị thay thế thành viên Đoàn kiểm toán được thực hiện như sau:
- Trường hợp thay thế Tổ trưởng Tổ kiểm toán, Kiểm toán viên, Kiểm toán viên dự bị, các thành viên khác của Đoàn kiểm toán do Trưởng Đoàn kiểm toán báo cáo Kiểm toán trưởng để trình Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định;
- Trường hợp thay thế Trưởng đoàn, Phó trưởng đoàn kiểm toán do Kiểm toán trưởng đề nghị Tổng Kiểm toán Nhà nước quyết định.
Theo quy định tại Điều 15 của Quy chế, Tổ trưởng Tổ kiểm toán, kiểm toán viên và các thành viên khác của Đoàn kiểm toán bị tạm đình chỉ trong các trường hợp sau đây:
- Có các hành vi được quy định tại khoản 1 Điều 12 Luật Kiểm toán nhà nước.
- Vi phạm đạo đức nghề nghiệp làm ảnh hưởng nghiêm trọng uy tín và hoạt động của Đoàn kiểm toán.
- Cố tình che dấu các trường hợp qui định tại Điều 31 Luật Kiểm toán nhà nước.
Trưởng Đoàn kiểm toán quyết định t ạm đình chỉ việc thực hiện nhiệm vụ của Tổ trưởng Tổ kiểm toán, kiểm toán viên và các thành viên khác của Đoàn kiểm toán khi họ có những hành vi quy định tại khoản 1 Điều này và báo cáo ngay cho Kiểm toán trưởng; trường hợp có sai phạm nghiêm trọng phải báo cáo Tổng Kiểm toán Nhà nước. /.
(Còn tiếp)
| 
